Biển-đức XVI.: „Thầy Giáo Hội Của Thời Tân Tiến“

 

 

Ngày 16 tháng 4 sinh nhật thứ 90 của giáo sư Joseph Ratzinger, cựu giáo tông Biển-đức XVI. Nhà báo Peter Seewald, người từ 25 năm nay nhiều lần gặp gỡ, trao đổi và đã phổ biến bốn cuốn sách phỏng vấn của ngài, nói về hai bộ mặt của một nhân vật vốn vẫn chưa được đánh giá đúng tại quê hương mình.

 

Hỏi: Thưa ông Seewald, sau lần phỏng vấn cho cuốn sách cuối cùng („Những Trao Đổi Cuối Đời“) dịp tháng chín năm 2016, ông có lần nào gặp cựu giáo tông Biển-đức nữa không?

Seewald: Có, tôi đã thăm ngài trong tháng 12 và tới tháng 5 này, đợi cho mọi nhộn nhịp của dịp sinh nhật thứ 90 qua đi, tôi lại sang gặp ngài. Cuộc gặp thường kéo dài một tiếng đồng hồ và tôi luôn có sẵn những câu hỏi mang theo, là vì người ta vẫn còn hiểu rất ít về con người Ratzinger/Biển-đức. Vì thế chẳng có cuộc gặp nào trở thành dịp tán gẫu cả. Mỗi lần gặp là một buổi làm việc. Chúng tôi không phải là bạn của nhau. Là nhà báo, tôi luôn cần một khoảng cách với ngài; những tường trình kiểu tâng vua bốc chúa chẳng có giá trị gì.

 

Hỏi: Sức khoẻ của Biển-đức ra sao? Ngài đang làm gì?

Seewald: Mỗi câu trả lời ngài luôn bắt đầu bằng „đối với một người già như thế này thì…“. Dĩ nhiên, ngài yếu thấy rõ. Mỗi lần gặp, tâm trí ngài vẫn sáng suốt, nhưng nói năng trở nên chậm rãi và dĩ nhiên chẳng còn cái trí nhớ to lớn như voi của trước đây nữa. Gặp ngài, người ta cảm ngay ra cái hào quang của bước đường đời có một không hai của ngài và cả sự khiêm tốn cũng như sự nhẹ nhàng của ngài.

 

Hỏi: Trong vòng 20 năm dài, ông đã có những cuộc phỏng vấn để cho ra bốn cuốn sách của Ratzinger/Biển-đức. Thời gian đã tạo nên thay đổi gì nơi ngài?

Seewald: Lần gặp gỡ tìm hiểu đầu tiên diễn ra năm 1992. Nghĩa là tôi đã được tháp tùng ngài với tư cách một nhà báo đúng một phần tư thế kỉ. Với một thời gian dài như thế, tôi đã có dịp kiểm tra lại nhiều điều quan trọng, chẳng hạn như chuyện người ta gọi ngài là „Hồng I thiết giáp“: hình ảnh này đã không được xác nhận bởi bất cứ ai biết rõ ngài.

Dù ở cương vị nào: Tổng Giám Mục, Hồng I ở  Bộ Tín Lí hay Giáo Tông, ngài chỉ thay đổi về tuổi tác mà thôi. Cuộc đời Ratzinger được in nét bởi một sự bất biến lạ lùng. Trong các bài giảng viết lúc còn là sinh viên đã có những điều mà rồi đây ngài sẽ rao giảng suốt cả mấy chục năm sau. Tôi không nhận ra những nếp gẫy lớn nào nơi ngài và coi thuyết hai con người nơi Ratzinger: một Ratzinger thời trẻ có đầu óc tân tiến và một Ratzinger về già trở nên bảo thủ và phản động, là chuyện hoang đường. Ngoài linh mục Hans Küng ra, có lẽ chẳng có ai nhận thấy có một chuyển biến mạnh mẽ về mặt thần học nơi Ratzinger. Nhưng, đúng là có một Ratzinger như được truyền thông tô vẽ và một Ratzinger khác là con người thật của ngài. Việc ngài được bầu và chức vụ giáo tông đã cho thế giới thấy rõ điều đó.

 

Hỏi: Biển-đức XVI. đã cung ứng cho thế giới điều gì?

Seewald: Khác với gần như tất cả các giáo tông khác, Ratzinger có một tầm quan trọng không chỉ trong thời gian ngài lãnh đạo Giáo Hội mà thôi. Công trình lớn của ngài đã bắt đầu trước lúc làm giáo tông. Một trong những di sản của ngài trong thời đại khủng hoảng đức tin ngày nay là ngài muốn dẫn con người tìm về lòng thương xót của đức Giê-su Ki-tô – mà vẫn không coi thường những cảnh báo và giới răn của Kinh Thánh. Biển-đức nhận sứ vụ của mình với í thức rằng, mình chẳng còn nhiều thời gian, nên cần phải bắt đầu với cái gì khẩn cấp nhất. Trước sự suy tàn của Ki-tô Giáo nơi thế giới phương tây, ngài coi việc làm mới và củng cố đức tin là quan trọng nhất. Ngài nói, thôi thúc chính của tôi là làm sao cho con người tái khám phá ra được tâm điểm của đức tin chìm lấp dưới những lớp vỏ chai cứng. Ngài đẩy những việc mang tính chất tổ chức lại sang một bên và Ratzinger cũng chẳng bao giờ là kẻ thích phô trương và tạo ấn tượng.

 

Hỏi: Với Ông, di sản lớn nhất của Biển-đức là gì?

Seewald: Di sản của ngài là làm mới đức tin, là đã chỉ ra cho chúng ta con người toàn diện của đức Giê-su – đức Giê-su lịch sử và đức Giê-su của lòng tin. Ratzinger là một trí thức có hạng, một người có viễn kiến lớn trong thời đại chúng ta và tôi dám nghĩ rằng, rồi đây trong tương lai người ta sẽ gọi ngài là bậc „Thầy Giáo Hội Của Thời Tân Tiến“ (trước đây người ta hay dùng từ ‚Tiến Sĩ’ thay cho chữ ‚Thầy’. Chú của người dịch). Ngài thu phục người khác không chỉ bằng sự thông tuệ, mà cả bằng cái thực chất của mình và qua gương sống cá nhân. Và trong thời đại ngày nay ta phải nhấn mạnh rằng, Ratzinger là người hoàn toàn chống lại khuynh hướng dân tuý (mị dân). Đối với ngài, chỉ có điều Chúa muốn mới quan trọng, còn những gì thuộc mốt thời thượng hay được truyền thông tung hô chẳng có nghĩa lí gì. Ở đâu chỉ có phô trương, chỉ nhằm vào cảm giác và coi thường dữ kiện, ở đó không có Ratzinger, một con người tiên vàn chỉ biết trách nhiệm cho chân lí và thông điệp của Tin Mừng mà thôi.

 

Hỏi: Trong những năm qua, khi các cuốn sách phỏng vấn „Muối Cho Đời“, „Ánh Sáng Thế Gian“ của ông xuất hiện, xem ra các cuốn tiểu thuyết lịch sử của Daniel Wolf được người ta đón nhận nhiều hơn. Điều này có làm Ông buồn không?

Seewald: Không, mỗi người có quyền viết những gì mình thích. Lượng in của những tác phẩm của chúng tôi cho thấy Giáo Hội công giáo trước sau vẫn là một nguồn cảm hứng không nguôi cho người ta tìm hiểu, nó luôn vẫn là một bí ẩn lớn. Tôi chỉ buồn, khi các cuốn tiểu thuyết lịch sử được viết với cặp kính í thức hệ và trong đó các dữ kiện bị xuyên tạc. Ngoài ra cần phóng tầm mắt ra khỏi nước Đức: Các tác phẩm phỏng vấn của tôi với giáo sư Ratzinger /Biển-đức XVI. đã được dịch ra trên 30 thứ tiếng và in ra nhiều triệu ấn bản trên khắp thế giới. Như thế không thể nói được là chúng không có ai thích đọc và không có ai hưởng ứng. Cuốn „Những Trao Đổi Cuối Đời“ (có thể tìm đọc ở địa chỉ: www.phongtraogiaodan.org) cũng tức thì được xếp hạng 1 trong bảng sách bán chạy nhất của tạp chí Spiegel. Vậy thì làm sao mà cằn nhằn bực bội được.

 

Hỏi: Về cuốn „Những Trao Đổi Cuối Đời“ này cũng có những chỉ trích. Người ta chỉ trích sự xuất hiện của giáo tông Biển-đức XVI. và cho rằng, các ông có í định viết sử. Ông nghĩ sao?

Seewald: Cần phải phân biệt rõ. Trước hết, chúng ta – nhất là người Đức – cần phải lắng nghe một Giáo Tông về hưu muốn nói gì với chúng ta đã. Mặt khác, tôi có thể chia sẻ sự băn khoăn của một số người về việc tái xuất hiện trước công luận của Biển-đức. Nhưng điều này tôi đã trình bày trong phần dẫn nhập: Nội dung phỏng vấn thoạt tiên không phải để in thành sách, nhưng là để gom tài liệu cho một cuốn Tiểu Sử tôi dự định sẽ viết. Nhưng tôi đã thuyết phục được Giáo Tông cho in thành sách, vì tôi nhận thấy những nghi ngờ và đồn đoán của thiên hạ về vụ từ chức vẫn còn quá nặng nề. Tôi thấy biến cố lịch sử lớn lao này cần phải được đả thông một lần nữa, do chính nhân vật đã tạo ra nó.

Tôi cũng nhận thấy, một số người đã lợi dụng sự chỉ trích này để triệt hạ vị Giáo Tông người đức. Thậm chí có người khẳng định, Biển.đức hợm hĩnh. Nhưng đọc cả cuốn sách ta chỉ thấy lòng khiêm tốn và sự tự phê bình của ngài. Chưa bao giờ có một giáo tông nói về công việc của mình với một thái độ tự phê đến như thế. Đây là một cuốn sách quan trọng và một dịp may lớn, để chúng ta có dịp nhìn lại tiểu sử quan trọng của vị giáo tông người đức đầu tiên từ 500 năm qua.

 

Hỏi: Về chuyện ‚khiêm tốn’ nhiều nhà thần học luôn đặt ra câu hỏi, tại sao một giáo tông đã về hưu mà lại cứ được gọi là „Đức Thánh Cha“ và cứ tiếp tục bận áo chùng trắng…

Seewald: Đây là cái thói đặc trưng của dân Đức hay càm ràm và tự cho mình biết hơn người. Quả là họ vô công rổi nghề… Tôi không hiểu, tại sao người ta không đặt vấn đề về nội dung cuốn sách và không tự hỏi xem có câu phát biểu nào của Biển-đức sai không. Tại sao những người muốn ra luật về cách xưng hô và ăn bận cho một cựu giáo tông lại không tự hỏi, là Biển-đức hay họ là người nắm vững về bản chất vai trò của một giáo tông hơn, và họ hay là ngài là người thích hợp hơn trong việc đề ra quy cách ứng xử này. Đây là một trường hợp hoàn toàn mới chưa có tiền lệ, để ta biết được một giáo tông về hưu phải tiếp tục sống như thế nào.

 

Hỏi: Nhân dịp sinh nhật thứ 90 của Biển-đức XVI. Ông mong ước gì cho ngài?

Seewald: Cựu Giáo Tông không phải là người sống hưu trí, suốt ngày chỉ biết chăm sóc hoa hồng ngoài vườn, nhưng ngài vẫn hiện diện cho Giáo Hội và vẫn tiếp tục mang những ưu tư của Giáo Hội qua lời cầu nguyện. Dù đã 90 tuổi nhưng khổ thay ngài vẫn phải bận rộn cho nhiều cuộc thăm viếng và cho việc trả lời quá nhiều thư từ. Tôi cầu mong cho ngài còn được hưởng thật nhiều ngày nắng đẹp và khỏe mạnh và rồi được thanh thoải trong những giờ phút lìa đời. Đặc biệt tôi cầu mong được có nhiều người bước theo gương của ngài; họ sẵn sàng để cho công trình của ngài, thông điệp của ngài, tình yêu Thiên Chúa và con người của ngài, thơ văn của ngài và cuộc sống đi theo Chúa Ki-tô cách chân thật của ngài gợi hứng cho họ và nhờ đó họ tìm ra được con đường dẫn tới Thiên Chúa. Giờ đây tôi hiệp í với giáo tông Phan-sinh, khi ngài nói, Biển-đức XVI. là một vị Giáo Tông lớn và tinh thần của ngài rồi đây sẽ được hết thế hệ này qua thế hệ khác nhận ra ngày càng rõ nét và mạnh hơn. Chúng ta hi vọng, công trình của ngài cũng được đồng hương tại quê hương đánh giá đúng và quý trọng một cách xứng đáng. Ai cũng biết những gì ngài rao giảng – cho dù khó nghe và xem ra không hợp thời – đều luôn phù hợp với giáo huấn tin mừng, là một tiếp nối giáo huấn của các giáo phụ và không ra ngoài những cải cách của công đồng Vaticano II. Sự đáng tin đáng cậy này có giá trị vô cùng quan trọng trong thời buổi có những biến chuyển lớn và mất phương hướng hiện nay.

 

Người phỏng vấn: Agathe Lukassek.
Người dịch: Phạm Hồng-Lam

www.katholisch.de, ngày 12.04.2017

Biển-đức XVI.: „Thầy Giáo Hội Của Thời Tân Tiến“

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *