Khác biệt giữa Đông và Tây trong ứng xử với chân lý

 

Trung Đỗ. www.danluan.org. 16.12.16.

 

Chuyện Đông:

Chuyện kể rằng, Nhan Uyên là học trò giỏi của Khổng Tử. Một hôm Nhan Uyên ra ngoài chợ, thấy một người mua khăng khăng nói rằng 3×8=23 và anh ta chỉ trả 23 đồng cho người bán. Anh ta thách thức Nhan Uyên cùng đến để Khổng Phu Tử phân xử, nếu ngài nói 3×8=24 thì anh ta thua sẽ mất đầu, còn Khổng Tử kết luận đúng là 3×8=23 thì anh ta thắng và Nhan Uyên sẽ mất chức quan. Cuối cùng, Khổng Tử trước mặt hai người này tuyên bố rằng 3×8=23. Nhan Uyên thua, buồn, muốn xin về nhà. Khổng Tử dặn dò rằng trên đường sẽ gặp chuyện này chuyện kia. Và chuyện xảy ra như thế thật. Nhan Uyên tỉnh ngộ quay lại với Khổng Tử. Ngài dạy rằng: “Ngài kết luận 3×8=23 vì nếu Nhan Uyên thua thì chỉ mất chức quan, còn người mua kia mà thua thì anh ta sẽ mất đầu. Cái mạng sống quan trọng hơn chức quan nên ngài nói vậy.” Nhan Uyên từ sau đó cảm phục thầy sâu xa và nhất nhất nghe lời thầy.

Chuyện Tây:

Platon là một nhà triết học đại tài của Hy Lạp cổ đại. Ông là người khởi nguồn cho thuyết Duy Tâm và là thầy của Aristotle. Trong hàng trăm người học trò của Platon, chỉ có Aristotle là một mực không nghe thầy. Ông hoài nghi những lời thầy nói và luôn tìm mọi cách để chứng minh điều ngược lại là đúng nhưng không vì điều này mà Platon cảm thấy khó chịu. Đổi lại, ông gọi Aritotle là “Nous of Academy,” nghĩa là “linh hồn của viện hàn lâm” và ông còn cho khắc lên phòng của Aristotle dòng chữ “Phòng của người thiên kinh vạn quyển.” Nhờ thế, Aristotle đã trở thành một nhà triết học lừng danh nhất thời kỳ cổ đại với những di sản kiến thức đồ sộ còn tồn tại cho đến ngày nay. Câu nói nổi tiếng của Aristotle là: “Platon là thầy tôi, nhưng chân lý quý hơn thầy.”

Hai câu chuyện nổi tiếng này đặt cạnh nhau làm chúng ta thấy gì?

Đó là thái độ của người trí thức trước chân lý.

Khổng Tử đã không tôn trọng chân lý, dù ông giải thích điều gì đó về mạng sống, mới nghe ra có vẻ rất hợp lý. Nhưng việc làm của ông dù có thể giữ được cái mạng của tay mua hàng cố chấp kia, tức là được một cái lợi cỏn con… nhưng trên bình diện xã hội, nó lại di hại rất lớn đến nền văn hóa Trung Hoa nói riêng và văn hóa Á Đông nói chung. Cứu được một mạng người thủ cựu cố chấp, thậm chí có thể nói là gian manh, nhưng làm suy đồi cả một quan niệm xã hội mà ông vốn có ảnh hưởng rất lớn. Người ta càng coi Khổng Tử là bậc thánh nhân bao nhiêu, thì lời nói của ông, dù chỉ do ấu trĩ cá nhân, gây hại lên xã hội bấy nhiêu.

Chính vì thái độ này cho nên, người Phương Đông nói chung không coi trọng chân lý. Không trọng lý, chỉ trọng tình, nói chính xác hơn đó cũng không phải trọng tình mà là một thái độ sống cảm tính. Từ thái độ không coi trọng lẽ phải của một người được coi là người thầy của muôn đời (Vạn thế sư biểu) mà xã hội không bao giờ vươn tới được chân lý và sự thật. Trong các xã hội kiểu này, sự thật luôn là kẻ thất bại, và được đối xử như lựa chọn hạng hai có cũng được, không có chẳng sao.
Nhưng trách Khổng Tử, cũng phải trách Nhan Uyên. Vì thầy nói sai nhưng Nhan Uyên lại không phản ứng để đặt lại sự thật về đúng vị trí của nó. Đằng này, anh ta lại coi mỗi lời mỗi ứng xử của thầy là chân lý. Và anh ta học theo, thậm chí có khi đi răn dạy lại cho người khác. Chúng ta hãy cẩn thận, để tránh trở thành một Nhan Uyên thứ hai, thứ ba… thứ một triệu, một tỷ. Chúng ta im lặng để giữ hòa khí dù biết lời nói ấy là sai. Hoặc vì lời nói ấy của một bậc đức cao vọng trọng cho nên ta nghĩ nó là minh triết và nó không thể sai được. Cả xã hội đều rập khuôn và dạy bảo nhau cách sống ấy thì sự thật còn chỗ nào để tồn tại? Và một xã hội chỉ biết răm rắp cúi đầu, bị triệt tiêu mọi ý chí phản biện chỉ là xã hội “sống mòn” mà thôi.

Khổng Tử thì ngụy biện, Nhan Uyên thì để hết tâm nguyện để tôn thờ lối ngụy biện ấy. Cho nên, một xã hội sống và học tập theo cái lối tư duy ngụy biện ấy của Khổng Tử và Nhan Uyên không bao giờ có tự do và công bằng vì họ không tôn trọng sự thật. Con người muôn đời sống kiếp tự làm nô lệ mọi thứ mà không bao giờ được khai phóng và sống với chân giá trị của mình. Tư tưởng này Khổng Tử đã gieo rắc thật là vô cùng nguy hiểm.

Chúa Jesus đã nói trong Thánh Kinh: “… Và sự thật sẽ giải thoát anh em.” Chỉ có sự thật mới làm con người ta tự do. Đó mới là sự giải phóng thật sự. Có tự do mới có sáng tạo.

Từ hơn 2000 năm trước, Aristotle và Platon, những người đại diện cho giới tinh hoa Phương Tây và có ảnh hưởng rất sâu rộng đến nền khoa học, triết học, luận lý học của Phương Tây đã sống và quan niệm như vậy. Aristotle thì không chấp nhận bất cứ điều gì mà ông không xét thấy nó là chân lý, dù điều ấy có được nói từ chính miệng thầy mình. Đó là thái độ nghi ngờ khoa học. Còn người thầy Platon cũng rất đáng quý, ông không những không trù dập mà còn khuyến khích sự tư duy độc lập và sáng tạo của Aristotle, bởi chắc chắn rằng không phải vì ông là thầy mà mọi lời nói, quan niệm của ông đều là chân lý. Đấy là thái độ trọng lý chứ không trọng tình. Có trọng lý, trọng lẽ phải, trọng điều đúng thì các môn luận lý và logic học mới có nhiều thành quả tốt và xã hội biết cách tư duy và ứng xử, đồng thời có sự tự do. Sao lại có tự do? Vì nếu xã hội tôn trọng sự thât thì người nào có sự thật là người ấy có tự do. Mà luận lý học và logic học có phát triển thì mới đặt nền tảng cho khoa học phát triển. Khoa học có phát triển mạnh thì nền văn minh nhân loại cũng phát triển theo. Tất cả bắt đầu từ việc chúng ta phải biết tôn trọng và bảo vệ sự thật. Đông và Tây bên nào văn minh hơn – kết quả đã rõ ràng.

Đấy là những trí thức có tầm ảnh hưởng đến toàn xã hội (Chúng ta biết Aristotle chính là thầy của Alexandre Đại Đế), cho nên việc họ quan niệm đúng và phổ biến nó thì xã hội được hưởng lợi ích rất lớn.

Vậy, muốn cải thiện xã hội, trước tiên chúng ta phải dứt khoát đào tận gốc, đánh bật mọi rễ cái rễ con của những ngụy biện theo kiểu 3×8=23 mà xã hội Nho Giáo Hán Văn đã để lại, ăn sâu bén rễ vào suy nghĩ và ứng xử của xã hội Á Đông. Đồng thời phải biết lên tiếng, bảo vệ và chứng minh chân lý. Tôn trọng sự thật, tôn trọng chân lý chính là tôn trọng con người và tạo mọi điều kiện để cho nó sống đúng với giá trị “con người” nhất của nó.

 

Khác biệt giữa Đông và Tây trong ứng xử với chân lý

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *