Sự thực, Bảo Đại cũng không còn ảnh hưởng gì sau vụ Bình Xuyên thất bại. Nhưng trên pháp lý Bảo Đại vẫn còn là Quốc Trưởng, và phải chấm dứt tình trạng pháp lý thất lý này. Từ Pháp, Bảo Đại gửi về một diễn văn cách chức Thủ Tướng của cụ Diệm và ủng hộ Bảy Viễn. Khi Bảy Viễn thất bại, nhiều người đặt vấn đề “nhổ cỏ phải nhổ cho hết rễ”. Cụ vốn trọng đạo quân tử. Nhưng trước tình thế nghiêm trọng “một mất một còn” của đất nước, Cụ không thể làm gì hơn ngoài việc mở một cuộc Trưng Cầu Dân Ý, vì “Ý Dân là Ý Trời”. Dân đã truất phế Bảo Đại theo thể thức, và ngày 26 tháng 10, 1955, Cụ Diệm lên làm Tổng Thống đầu tiên của Cộng Hòa Việt Nam.

Đến đây, cụ Diệm đã làm xong việc mà Hồ Chí Minh đề nghị với Cụ hợp tác để cùng làm với ông ta: đó là việc chống Pháp. Nhưng Hồ Chí Minh chống được Pháp rồi, ông lại tiếp tục chống dân chúng Việt Nam. Ông chống các thương gia, các người đối lập, các nhà quốc gia chân chính; ông chống các địa chủ, ông chống cả dân cày và còn quyết liệt chống lại nhân tính nơi mọi người dân, cho đến bao giờ tất cả trở thành dụng cụ sản xuất cho Nhà nước và Đảng mới thôi. Việc này không lạ gì, vì lý thuyết Cộng sản dạy như vậy. Để chận đứng một chính sách vô nhân đạo như vậy có thể lan tràn vào Miền Nam, cụ Diệm đã tuyên bố bãi bỏ Tổng tuyển cử theo hiệp định Giơ Neo đề nghị, lấy lẽ rằng Cụ không hề ký vào Hiệp định đó.

Chương trình cứu nước của cụ Diệm không phải như của Hồ Chí Minh. Cụ chống Pháp không phải để phá dân, mà để giúp dân. Được rảnh tay cả đối với Pháp, cả đối với Mỹ – ít ra trong một thời gian – Cụ làm việc một cách tích cực. Các năm từ 1956 đến 1960, nói được là những năm vàng của thế kỷ ở Việt Nam. Nhân dân an bình, mùa được gạo lớn, đâu đâu cũng nô nức phát triển. Nhiều chính sách to tát được đặt ra, như chương trình Cái Sắn, chính sách Dinh Điền, đập nước Đa Nhim, chương trình phát triển sông Cửu Long, đường hỏa xa Xuyên Việt. Núi non trở thành những vựa gạo, những vựa cà phê. Đó chính là thời ăn ra làm được, thực phẩm có thừa, giao thông tiện lợi.

Nhưng với sự thịnh vượng đang lên, một chính sách quốc gia phải được hình thành, nghĩa là Việt Nam vì Việt Nam trước đã, cũng giống như Mỹ phải vì Mỹ trước đã. Và chính sách này thế tất phải bắt đầu với sự kiện nhà cầm quyền Việt Nam phải có quyền tại Việt Nam. Khi Việt Nam đã trở thành một đơn vị trước mắt quốc tế như vậy, các nhà ngoại giao và các nhà cầm quyền trịch thượng nhìn vào sẽ không bằng lòng. Không phải là một tướng Collins, mà cả một loạt Collins nổi dậy, và chiến dịch nổi dậy này không phải chỉ ăn về một khía cạnh nào, và nằm trong một phạm vi nào, mà là toàn bộ và quốc tế.

Người ta bắt đầu nói xấu cụ Diệm, cũng là bất lực, cũng là cứng đầu. Rồi từ đó suy diễn ra dài và dài lắm. Cụ Diệm sẽ là nhà độc tài, trái với chính nghĩa dân chủ của Mỹ, mà không hợp với dân chủ là không được lòng người Mỹ, mọi người Mỹ. Và không đẹp lòng người Mỹ sẽ là không đẹp lòng hầu hết mọi người. Cụ Diệm xấu trước, gia đình Cụ Diệm xấu sau, nhất là cố vấn Ngô Đình Nhu. Cố vấn Nhu xấu vì ông là cố vấn, cũng như cụ Diệm xấu chính vì cụ Diệm muốn làm cụ Diệm chớ không muốn làm bù nhìn. Trời ơi! Như vậy thì xấu thật rồi! Và bất cứ gì cũng có thể đứng lên chống lại Cụ.

Và Phật giáo nổi lên, bỗng nhiên nổi lên! Chống lại Cụ. Và Cộng sản nổi lên! Cũng bỗng nhiên nổi lên! Chống lại Cụ. Và cũng bỗng nhiên Cụ cần phải có Mỹ giúp đặc biệt mới có thể đứng vững. Nhưng Mỹ giúp phải có điều kiện: Cố vấn Mỹ phải ở khắp nơi, quân đội Mỹ phải vào Việt Nam, Cam Ranh phải được nhường, Cao nguyên phải được nhường. Nói cách khác, Việt Nam không còn chủ quyền nữa.

Nói với ai thì còn có thể chứ nói với cụ Diệm những điều đó thật là hoàn toàn vô ích. Nói một lần, nói hai lần, nói bằng lời, nói bằng việc, cụ Diệm đã không nghe, vẫn không nghe, vì một lý do giản dị này, là không thể nghe. Đối với Cụ, nguyên tắc không thể đem ra làm đồ đổi chác, và nguyên tắc là nước Việt Nam thuộc về người Việt Nam.

Vì thái độ của Cụ Diệm là như vậy, và thâm tín của Cụ là như vậy, nên sau khi các thứ khác nổi dậy, các tướng lãnh Việt Nam cũng nổi dậy. Tội nghiệp cho các tướng lãnh! Họ bị mua để nổi dậy, họ cảm thấy “đứng dậy không nổi”. Đối với họ, không gì bằng Cụ Diệm, mà giá đem ra mua họ, nhìn lại không đáng gì. Họ hoang mang, họ lo lắng. Nhưng đến khi họ bị đe dọa phải nổi dậy, bấy giờ họ nổi dậy thật, với một kế hoạch có sẵn. Bấy giờ là đầu tháng 11, 1963.

Giữa tiếng súng long trời lở đất dồn vào Dinh Gia Long, xảy ra cuộc đối thoại sau đây, không phải giữa Chủ Tịch Hồ Chí Minh và tù nhân Ngô Đình Diệm, mà giữa Tổng Thống Ngô Đình Diệm và Cabot Lodge, Đại sứ Mỹ:

Cụ Diệm: Ông có biết chính sách của Hoa Thịnh Đốn ra thế nào trước tình trạng này không?

-Ô. Lodge: Tôi không thể nói gì được. Bây giờ mới là 4:30 sáng ở Hoa Thịnh Đốn.

-Cụ Diệm: Nhưng ông cũng phải có một ý kiến nào đó về chính sách Mỹ chứ?

-Ô. Lodge: Tôi biết là tôi phải lo cho Cụ được an toàn. Tôi muốn liệu đem Cụ ra khỏi nước. Ý Cụ làm sao?

-Cụ Diệm: Tôi sẽ làm theo như bổn phận và lương tri bảo tôi. Tôi sẽ tìm cách tái lập trật tự…

Đi lại cũng giống như Cabot Lodge nói Mỹ có chính sách của Mỹ, và Cụ Diệm có chính sách của Cụ Diệm, giống như trong cuộc đối thoại với Hồ Chí Minh gần 20 năm trước. Nhưng chung cuộc lần này không giống lần trước. Lần trước Cụ đối thoại với một tên trùm Cộng sản và Cụ được thả tự do thi hành chính sách của Cụ. Nay Cụ nói với người đại diện của một cường quốc lãnh đạo thế giới tự do, và Cụ bị giết cũng chính vì Cụ thi hành chương trình đó.

Giết Cụ Diệm rồi, Hội Đồng Cách Mạng của Dương Văn Minh lúng túng nói quàng nói hoảng như muốn tránh trút trách nhiệm về việc đã xảy ra. Nhưng Bạch thư của Ngũ Giác Đài (The Pentagon Papers) chép rằng: “Về việc đảo chánh lật đổ Ngô Đình Diệm, Mỹ phải lãnh đầy đủ phần trách nhiệm của mình. Bắt đầu từ tháng 8, 1963, bằng nhiều cách chúng ta đã cho phép, đã phê chuẩn, đã thúc dục các cố gắng đảo chánh của các Tướng lãnh Việt Nam và hứa hoàn toàn ủng hộ chính quyền mới”.

Mấy hàng này nhắc lại một cách tóm tắt và nói lên chỗ tối cao độ của công việc Mỹ đã làm tại Việt Nam kể từ cuối 1960. Nó rọi ánh sáng vào lời của một cựu Bộ Trưởng của cụ Diệm kể lại chuyện Cụ với một nhà báo Mỹ:

“Hình như cả thế giới nổi dậy chống chúng tôi. Không phải chỉ báo chí Mỹ, mà ngay cả đến Tiếng Nói Hoa Kỳ là cơ quan chính thức của chính quyền Mỹ cũng không ngớt nhả ra toàn là những lời tố cáo chúng tôi như là những kẻ dở, làm gì cũng là làm bậy hết. Tưởng như đài BBC trong Đệ Nhị Thế Chiến bỗng nhiên nổi dậy tố cáo Mỹ và hô hào lật đổ Roosevelt. Đáng ngạc nhiên là còn nhiều Bộ Trưởng trong Nội Các bám chặt lấy Cụ lâu đến thế! Việc Mỹ dồn dập bắt tôi như thể đã gây nên một xúc động tâm lý mạnh mẽ. Không thể nào mà không bị ảnh hưởng, dầu cho có biết rõ bao nhiêu rằng những lời tố cáo kia là hiển nhiên không đúng sự thật… Chống lại Việt Cộng đã khó khăn rồi… Đến khi một cường quốc dân chủ mạnh nhất thế giới và là quốc gia đáng lẽ làm đồng minh nữa, lại dấn đầu trong cuộc đồng loạt tố cáo xứ sở, tìm tình trạng trở thành bất khả kháng… Tôi hết sức ngạc nhiên tại sao cụ Diệm lại có thể cầm cự được lâu như thế.”

Ngạc nhiên ư? Những ai biết cụ Diệm đều không ngạc nhiên về thái độ của Cụ, vì Cụ là một người bất khuất. Điều nên ngạc nhiên là tại sao một cường quốc bậc nhất như Mỹ lại tỏ ra thất thế như vậy trước một nhà lãnh đạo của nước Việt Nam nhược tiểu. Những phương thế Mỹ dùng lúc bấy giờ để lật đổ Cụ Diệm đều là những phương thế hạ cấp, bá đạo. Và ai cũng biết rằng mạnh mà bá đạo, thì kết quả càng không tốt đẹp. Nó thiết thời cho chính kẻ bá đạo bao nhiêu, thì nó lại làm nổi bật khí phách của người vương giả bấy nhiêu.

Bởi vì người Mỹ, không phải ai cũng nhắm mắt theo chính quyền hoặc dư luận báo chí. Có những người đã đích thân đi tìm sự thật về cụ Diệm, và khi tìm được sự thật, họ cảm thấy không thể không nói lên những gì họ đã thấy, mặc dầu lời họ nói có thể đi ngược hẳn với trào lưu. Một người, cô Higgins, đã viết rằng:

“Tổng Thống Johnson có lần đã gọi Diệm là Winston Churchill của Đông Nam Á. Việc này làm cho các kẻ sùng thượng nhà chính khách lỗi lạc của Anh phật ý, và có lẽ cũng hơi quá. Nhưng có điều này rõ rệt là Ngô Đình Diệm nổi bật lên như ngọn tháp cao bên cạnh các kẻ kế vị, vừa nông cạn vừa xu thời, sau ông, nên không sao đem hai bên so sánh được. Dầu cố làm lợi gì đi nữa, Diệm đã hiển nhiên tranh đấu theo kiểu Á Đông mong thực hiện công bằng được bao nhiêu hay bấy nhiêu và cải thiện nếp sống cho dân chúng. Những kẻ chỉ trích ông, ít ra đều đã công nhận như thế, và tài liệu cho thấy rằng ông còn làm được nhiều việc trong một thời gian ngắn, hơn bất cứ một nhà lãnh đạo Đông Nam Á đương thời nào”.

Tướng Thomas A. Lane của Mỹ không có luận điệu dè dặt như vừa thấy. Đã không nói thì thôi, chứ đã nói thì ông nói một cách thẳng thắn. Ông không so sánh Cụ Diệm với các nhân vật Đông Nam Á, mà đem so sánh ngay với những kẻ mà người Mỹ quen kể là anh hùng. Coi việc lật đổ Cụ Diệm là một việc Mỹ phản bội, ông nói:

Tấn kịch bi đát sâu xa của cuộc phản bội này được ghi ngay trong phẩm chất của những người trong cuộc. Ngô Đình Diệm và bào đệ là Nhu, là những kẻ, xét theo các điểm căn bản về nhân cách, như thông minh, đạo nghĩa, liêm khiết, và khôn ngoan, vốn vượt quá xa các chính khách của Kennedy, là những kẻ đã làm hại hai ông đó. Chính sách Mỹ chẳng những cho thấy sự nhu nhược về đạo nghĩa và sự bất nhất, mà còn thiếu ý thức về những vấn đề tối ư quan trọng. Đây là thảm kịch của ngàn xưa của đạo hạnh bị cường quyền bạo sát.”

Sau khi nhắc lại lời Cụ Diệm tuyên bố với dân chúng khi Cụ về chấp chánh rằng: “TÔI TIẾN, HÃY THEO TÔI. TÔI LÙI, HÃY GIẾT TÔI. TÔI CHẾT, HÃY TRẢ THÙ CHO TÔI”. Tướng Lane cho rằng Cụ đã được trả thù rồi, nói: “CÁI CHẾT CỦA CỤ ĐÃ ĐƯỢC TRẢ THÙ BẰNG ĐỊNH LUẬT KHẮT KHE CỦA TẠO HÓA, BỞI SỰ TỬ THƯƠNG CỦA HAI TRĂM NĂM CHỤC NGÀN NGƯỜI MỸ ĐANG TUỔI HOA NIÊN”. Rồi ông thêm:

“Ngô Đình Diệm thật là một người trong số các vĩ nhân của thế kỷ hai mươi. Xét về mặt khôn ngoan, đạo đức, và thành công trước những khó khăn dồn dập, tài lãnh đạo và lòng yêu nước của Cụ đã lên đến chỗ tột độ. So sánh mà coi, tài cán của các chính khách Mỹ cả trong ngành hành pháp, cả trong ngành lập pháp, đều tầm thường cả.”

Chúng ta không nên quá chấp trách hạng tầm thường, vì hạng đó là thành phần của đại đa số nhân loại. Nhưng không phải vì thế mà có thể quên những kẻ ngoại thường, những bậc vĩ nhân. Cụ Diệm là một bậc vĩ nhân của thế kỷ hai mươi, nhưng Cụ là cố Tổng Thống của chúng ta. Và chúng ta càng hãnh diện tưởng niệm Cụ… hôm nay.

NGUYỄN PHƯƠNG

SƠ LƯỢC VỀ THÂN THẾ & SỰ NGHIỆP CỦA CỐ T.T. NGÔ ĐÌNH DIỆM (3)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *